راه‌هاي انتقال ويروس HIV در چهار گروه اصلي جاي مي ‌گيرند:

1- تماس جنسي مشكوك ـ همه افراد، مرد و زن، پير و جوان، ثروتمند و فقير، بر اثر تماس جنسي با فرد آلوده به ويروس HIV ممكن است آلوده شوند. اين روش انتقال ويروس 80 % از موارد آلودگي در سراسر دنيا را به‌ خود اختصاص داده است. نكته مهم آن كه ابتلا به ساير عفونت‌هاي دستگاه تناسلي، به ‌ويژه زخم‌هايي در اين نواحي، خطر انتقال ويروس HIV در هر بار تماس جنسي را با ضريبي معادل ده تا صد برابر افزايش مي ‌دهد.

دكتر مهرناز رسولي ‌نژاد، متخصص بيماري‌هاي عفوني و عضو هيئت علمي دانشگاه تهران، شيوه‌هاي غيرطبيعي تماس جنسي را پرخطر مي ‌داند و درباره احتمال انتقال ويروس HIV در نتيجه تماس جنسي با اين قبيل روش‌ها هشدار مي دهد: «حتي يك بار تماس جنسي مي ‌تواند باعث انتقال اين ويروس شود، چه از طريق دهان باشد، چه مقعد و چه آلت تناسلي زنانه. در تماس جنسي دهاني، احتمال انتقال ويروس كمتر از روش طبيعي است ولي در تماس مقعدي، اين احتمال حتي از دستگاه تناسلي بيشتر است.»

كاندوم وسيله ‌اي ارزان ‌قيمت و در دسترس است كه سازمان بهداشت جهاني (WHO) براي پيشگيري از انتقال ايدز به دنبال تماس جنسي، استفاده از آن را توصيه مي‌كند. اما آيا استفاده از كاندوم به معناي به صفر رساندن احتمال انتقال ويروس HIV طي يك تماس جنسي مشكوك است؟ بايد گفت كه خير، در شرايط مطلوب و صحيح استفاده از كاندوم، باز هم خطر ابتلا وجود دارد (در حدود 2 %).

دكتر بهرام يگانه، رئيس انجمن مبارزه با آسيب‌هاي رفتاري، توجه به تاريخ توليد و انقضاي كاندوم، آگاهي از روش صحيح استفاده از آن، و جنس كاندوم را در ميزان ضريب اطمينان اين وسيله در پيشگيري از انتقال ويروس HIV مؤثر مي‌ داند و مي‌ گويد: «تراوايي كاندوم‌هاي عادي براي جلوگيري از حركت اسپرم‌ها و تنظيم خانواده مناسب است، ولي اين كاندوم‌ها نمي‌ توانند حركت ويروس HIV را مهار كنند. يعني كاندومي كه با هدف تنظيم خانواده استفاده مي‌ شود با كاندومي كه براي جلوگيري از انتقال ويروس HIV به‌ كار مي‌رود متفاوت است. كاندومي كه براي اين منظور انتخاب مي‌شود بايد حداقل يك ميلي‌ متر ضخامت داشته و از جنس پلي‌ ونيل باشد. كاندوم‌هاي «لاتكس» بهترين نوع كاندوم‌اند.»

دكتر رسولي ‌نژاد در اين مورد مي‌گويد: «هميشه درصد پارگي در كاندوم وجود دارد. كاندوم بايد در تمام مدت تماس جنسي استفاده شود، جنس آن خوب باشد و فقط يك بار به‌كار رود.»

در صورتي ‌كه كاندوم لاتكس در تمام مدت رابطه جنسي به ‌درستي استفاده شود، در برابر انتقال ويروس HIV بسيار كارآمد است. در مطالعه‌اي در اروپا بر روي تعدادي از زوج‌هايي كه يكي از شركاي جنسي آلوده و ديگري سالم بود، مشخص شد از بين 123 زوجي كه از كاندوم استفاده مي ‌كردند، هيچ‌كدام از شركاي جنسي سالم آلوده نشدند. اما در ميان 122 زوجي كه متناوب از كاندوم استفاده مي‌ كردند، 12 شريك جنسي سالم آلوده شدند.

2 - مادر آلوده ـ مادران آلوده به ويروس HIV در صورت باردار شدن ممكن است، طي بارداري، هنگام زايمان يا بعد از زايمان، از طريق شير دادن، ويروس را به كودك خود منتقل كنند. مادراني كه بعد از زايمان به ويروس ايدز آلوده مي‌ شوند نيز، با احتمال 30 %، از طريق شيردهي عفونت را به كودك خود انتقال مي‌دهند.

به زنان آلوده به HIV توصيه مي ‌شود كه باردار نشوند و در صورت بارداري به آن خاتمه دهند. مصرف داروهاي ضد ويروس به ميزان زيادي از ابتلاي جنين پيشگيري مي‌ كند و زن HIV مثبت باردار بايد به روش سزارين زايمان كند و حتي الامکان از تغذيه نوزاد با شير خود خودداري كند.

3 - خون و فرآورده‌هاي خوني آلوده ـ در حدود چهار درصد از حاملان ويروس در جهان، به علت دريافت خون يا فرآورده‌هاي خوني آلوده به اين ويروس، به ايدز مبتلا شده‌اند. البته هم‌ اكنون، با كنترل دقيق نمونه‌هاي خون، انتقال از اين روش به ميزان قابل توجهي كاهش يافته است.

4 - استفاده مشترك از لوازم تيز و برنده ـ وسايلي كه در سطح بدن خراش يا سوراخ ايجاد مي‌كنند، از قبيل ابزار حجامت و خالكوبي و ختنه و طب سوزني و تيغ سلماني، مسواك، وسايل سوراخ كردن گوش، تجهيزات دندان پزشكي، سرنگ و سرسوزن، ماشين اصلاح و اپي‌ليدي، اگر بدون ضد عفوني كامل مشتركاً استفاده شوند، ممكن است ويروس HIV را منتقل كنند. هر وسيله ‌اي كه به خون فرد آلوده آغشته شود، در صورت تماس با زخم و مايعات بدن فرد ديگر، ممكن است آلوده‌ كننده باشد.

اما در اغلب روابط سالم اجتماعي احتمال انتقال ويروس HIV وجود ندارد يا نزديك به صفر است. دكتر يگانه توضيح مي‌دهد: «براي انتقال ويروس HIV از طريق مايعات بدن يك فرد به فردي ديگر، بايد در هر سانتي ‌متر مكعب آن حداقل ده عدد ويروس فعال وجود داشته باشد. مقدار ويروس در بزاق دهان و اشك بسيار كم است؛ به‌علاوه، آنزيم‌هاي موجود در اين مايعات، ويروس را نابود مي‌كند. بنابراين، بزاق نمي‌تواند در انتقال ايدز نقش داشته باشد، اما اگر تماس از راه دهان باعث خونريزي شود، امكان انتقال وجود دارد.»

خوردن غذاي آغشته به خون آلوده به ويروس HIV، نيش حشرات به خصوص نيش پشه، تماس‌هاي معمولي مانند دست دادن و در آغوش گرفتن و بوسيدن، سرفه و عطسه، استفاده از رختخواب مشترك، استفاده از ظروف غذاخوري مشترك، استفاده از تلفن عمومي، استخر و توالت عمومي، دست زدن به دستگيره وسايل نقليه عمومي مانند اتوبوس يا تاكسي بيماري ايدز را منتقل نمي‌كند.

بهترين راه ضد عفوني كردن وسايل پزشكي استفاده از اتوكلاو است. الكل 70 درجه نيز براي ضد عفوني كردن به‌ كار مي‌رود. اشيا بايد به مدت 15 دقيقه در الكل باقي بمانند. اما براي وسايل جراحي اين روش ضدعفوني كافي نيست و حتماً بايد اتوكلاو استفاده شود. ويروس HIV نسبت به حرارت بسيار حساس است و در برابر نور خورشيد غيرفعال مي ‌شود. گزارش‌هاي مختصري در مورد پايداري اين ويروس در لخته خون به مدت شش روز وجود دارد.